Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Camii, 68 yıl sonra kapılarını yeniden açmaya hazırlanıyor. 1958’de yıkılan cami için, mülkiyet sıkıntılarının çözülmesiyle birlikte ilk harç atıldı.

İstanbul’un en önemli tarihî noktalarından Karaköy’de yer alan ve 1958 yılında yıkılan Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Camii, tam 68 yıl sonra kapılarını yeniden açmaya hazırlanıyor.

Yıkıldıktan sonra uzun yıllar boş kalan arazinin mülkiyet problemlerinin çözülmesiyle başlayan ihya çalışmaları, camiyi eski ihtişamıyla şehre geri kazandırıyor.

“BİBLO”YU ANDIRIYOR

1903 yılında II. Abdülhamid döneminde İtalyan mimar Romano Dranco tarafından Art Nouveau tarzında inşa edilen yapı, döneminin en süslemeli camilerinden biri olarak biliniyordu. Vakıflar İstanbul 1. Bölge Müdürlüğü koordinesinde yürütülen çalışmalarda, cami orijinal projesine ve özgün mimarisine birebir sadık kalınarak, aynı yerinde çelik konstrüksiyon üzerine yeniden inşa ediliyor.

Araştırmacı yazar Tolga Saçıkara, caminin 1958’deki yıkım sürecine dair çarpıcı detaylar paylaştı. Caminin sökülerek Kınalıada’ya taşınmak istendiğini belirten Saçıkara, nakliye sırasında geminin batmasıyla camiye ait eşsiz parçaların Boğaz’ın sularına gömüldüğünü ifade etti.

2020 yılında alınan ihya kararı ve tamamlanan hukuki süreçlerin ardından, âdeta bir “biblo”yu andıran bu eser için beş yılın sonunda inşaatın önü açılmış oldu.

ÇALIŞMALAR SÜRÜYOR

Vakıflar Genel Müdürlüğünden edinilen bilgilere göre, camide çalışmalar devam ediyor. Drone ile kaydedilen görüntülerde iskeleti yükselen tarihî yapının, aslına uygun süslemeleriyle birlikte önümüzdeki ramazan ayında ibadete açılması planlanıyor.

Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Camii
Karaköy Camii veya diğer adıyla Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Camii, Karaköy Meydanı'nda mevcut dükkanların üstüne Raimondo D'Aronco tarafından 1903'te art noveau tarzında tasarlanan küçük camidir.

Yapı, batı köşesinde yer alan ve dikkat çekici sekizgen bir şerefeye sahip minaresi ile geçmişte Karaköy Meydanı'nda çekilen çoğu fotoğrafın bir parçası idi. 1956'da dönemin Başbakanı Adnan Menderes tarafından başlatılan “İstanbul’da İmar Hareketi” kapsamında yerinden sökülmesine ve Kınalıada'da yeniden inşa edilmesine karar verilmiş ancak Kınalıada'ya götürülmek üzere bir gemiye bindirilen parçaları kaybolmuş ve yeniden inşası gerçekleşmemiştir.

Caminin bulunduğu Karaköy Meydanı'nda Bizans döneminde küçük bir kilisenin bulunmaktaydı. İstanbul'un fethinden sonra kilise camiye çevrildi. Fatih Sultan Mehmet döneminde tekke olarak hizmet vermeye başladı.

Tekke, 1670'te dönemin vezir-i azamı Merzifonlu Kara Mustafa Paşa tarafından yıktırıldı yerine fevkani (merdivenle üst kata çıkılabilen) cami formunda inşa edildi.

Hüseyin Ayvansarâyî'nin Hadikatül Cevami adlı eserinde Yağkapanı Camii olarak geçen bu caminin alt katında ibadethaneye gelir sağlaması ve ibadethanenin çeşitli masraflarının karşılanması için dükkânlar ve depolar yaptırılmıştı.

Caminin adı zamanla caminin kurucusu Kara Mustafa Paşa ile anılmaya başlandı. Yapı, geçen zamanın ve 1894 depreminin de etkisiyle harap hale geldi.

Caminin inşası
1902 yılında Sultan Abdülhamit eskiyen caminin yerine yeni bir cami yaptırma kararı aldı. Mevcut caminin altındaki dükkânlardan birinde Cafe d'Orient adlı bir kafeterya bulunuyordu. Caminin, kafeteryayı yıkmadan dükkânların üstüne inşa edilmesi kararlaştırıldı.

 Dönemin tanınmış mimarları Gotzo, Patrokles, Kampanakis ve Raimondo D'Aronco gibi mimarlar yeni cami için öneri projeler sundu. D'Aronco'nun projesi Sultan Abdülhamit tarafından daha ilgi çekici bulundu ve kabul edilen proje sonrası caminin inşasına başlandı. Cami inşaatının ne zaman tamamladıdğı bilinmez. Arşiv kayıtlarına göre 1908 yılında inşaat halen devam etmekte idi.

Mimar D'Aronco'nun önceki cami gibi fevkani bir cami tasarladı. Tasarımında Art Nouveau akımını benimsemişti. Cami ve alt kattaki dükkânların uyumlu olması için cami çelik putreller aracılığıyla eski caminin temellerine bağlandı.

 Yapının hem ana kütlesi hem minaresi sekizgen biçimli idi. Bir camiden çok küçük bir mescidi andıran yeni yapı Raimondo D'Aronco'nun mimarlık kariyeri boyunca inşa ettiği en küçük yapılardan biriydi.

Bununla birlikte bulunduğu konuma göstermiş olduğu uyum, önünde yer alan binalarla bağlantısı ve geçiş kolaylığı sağlamasıyla mimarın en tanıdık eserlerinden biriydi.

Sökülmesi
1957 yılında Adnan Menderes önderliğinde başlayan İstanbul kent içi imar düzenlemeleri ile pek çok tarihi yapıt yıkıma uğramıştır. Karaköy Mescidi de yıkım kararına uğrayan yapılardan biri olmuştur. 

Dönemin iktidarı mescidin Kınalıada'da yeniden inşa edileceğini bildirdi. Meydanın genişletilmesi için yerinden sökülen mescidin parçaları tek tek numaralandırıldıktan sonra Kınalıada'ya götürülmek üzere bir gemiye bindirildi.

Afife Batur'un ulaştığı bilgilere göre caminin mihrabı ve minberi çeşitli camilere, halısı ve Venedik'ten gelen avizesi ise Teberrükat Memurluğuna gönderilmiştir.

 Kınalıada'ya aktarılması beklenen kalan parçalardan ise haber alınamadı. Konuyu araştıran Afife Batur'a İstanbul Vakıflar Bölge Müdürlüğünden bu konuda gelen cevap, kalan parçaların çoğunun taşındıkları mavnadan kayarak Marmara Denizi'ne düştüğü olmuştur.

Parçaları taşıyan geminin yan yattığı ve halısı, avizesi gibi değerli eşyalarından ve minber, mihrap gibi parçalarından bir daha haber alınamamıştır. Afife Batur elindeki çizimler ve belgelerle, minberin ve mihrabın aktarıldığı söylenen Mercan'daki Atik İbrahim Paşa Camii'ye gittiğinde denilenlerin doğru olmadığını ortaya çıkarmıştır.

 Minberinin Kasımpaşa'daki Sahaf Muhittin Camii'de olduğu söylense de bu iddia henüz doğrulanmamıştır.